გრძნობთ? ქართული ჩაის სურნელი ბრუნდება » ახალი 7 დღე

„ახალი 7 დღე“ • საზოგადოებრივ - პოლიტიკური ინტერნეტგაზეთი • ინფორმაცია - ყოველდღიური, ანალიზი - ყოველკვირეულიs





გრძნობთ? ქართული ჩაის სურნელი ბრუნდება სიახლეები, საზოგადოება
4-06-2010, 20:55
ნატო ნიკოლეიშვილი
თინათინ გოგოლაძე

გრძნობთ? ქართული ჩაის სურნელი ბრუნდებაჩაის 5000–წლიანი ისტორია აქვს, იგი ძალიან კარგი მატონიზირებელია, აქვს მკვებავი თვისებები, შეიცავს უამრავ საჭირო ვიტამინს. სწორად დაყენებულ ჩაის შეუძლია დაგეხმაროთ გახდომაში, მოგიწესრიგოთ კუჭ–ნაწლავი და სისხლძარღვები, მაგრამ ამ თვისებებს ჩვენს სუპერმარკეტებში ნაყიდ პაკეტებში მოთავსებულ ე.წ ერთჯერადი ჩაით ვერ შეგპირდებით. ჩაის ამ თვისებებს მისი ფოთოლი და კვირტი იძლევა. ის კი, რაც ჩაის პაკეტში ყრია, არის არა ჩაის ფოთოლი, არამედ ჩაის გადამუშავებისას დარჩენილი მტვერი.

ჩაის ტრადიციების ჩამოყალიბებაზე, მისი ჩვეულებრივ ქოთანში ხარშვიდან დაწყებული, ფაიფურის ჭურჭელში დამზადებით დამთავრებული, ვესაუბრეთ „ჩინური ჩაის სახლის“ ხელმძღვანელს შოთა ბიტაძეს, ხოლო ქართული ჩაის პერსპექტივებზე – „კავკასიის ნატურალური სასმელების“ წარმომადგენელს ოთარ ბაგრატიონს.

ჩაის ისტორია


შოთა ბიტაძემ გვიამბო, რომ ჩაის ისტორია ჩინეთიდან იწყება და 5000 წელს ითვლის. საქართველოსა და ინდოეთში ჩაი 180 წელია არსებობს. ეს კულტურა ამ ორ ქვეყანაში თითქმის ერთდროულად შემოვიდა, თუმცა საქართველოში ბუჩქები ცოტა ადრე დარგეს, ვიდრე ინდოეთში, მიუხედავად ამისა, ინდური ჩაი უფრო განვითარდა, რადგან იგი ინგლისელების ხელთ იყო.

საქართველოს ჩაის პლანტაციები კი, ძირითადად, რუსეთს ეკუთვნოდა და სერიოზულ კულტურად მის ქცევაზე არავის უფიქრია, შესაბამისად, არც მაღალი ხარისხის ჩაის მიღებაზე იყვნენ ორიენტირებულები.

ჩაის მოხმარების პირველ ეტაპზე ჩაის ღეროსა და ფოთოლს არ არჩევდნენ და იყენებდნენ ისე, როგორც ჩვენ ვიყენებთ დაფნას ან მწვანილს. ხარშავდნენ სუპად ან ურევდნენ საკვებში, სხვადასხვა ადგილას ჩაის ახლაც ასე იყენებენ. ისტორიის ეს ეტაპი საკმაოდ დიდხანს გაგრძელდა, მეორე ეტაპი მისი ტრანსპორტირებაა.

ჩინეთში ბუდიზმის შემოსვლასთან ერთად გაიზარდა მოთხოვნილება ჩაიზე. შაო ლინისა და სხვა მონასტრების ბერებისთვის ჩაი ძალიან მიღებული იყო. ბერები ყველაზე მეტად აფასებდნენ მის მატონიზირებელ თვისებას. ლეგენდის მიხედვით, მედიტაციის დროს რომ არ დასძინებოდათ, ბერები ჩაის მიირთმევდნენ. თანდათან გაჩნდა მოთხოვნა ჩაის ტრანსპორტირებაზე.

ჩაის ფოთოლი მოწყვიტო და მაშინვე სადმე წაიღო, შეუძლებელია. ფუჭდება. ამიტომ შეიმუშავეს ჩაის დაფქვის ტექნოლოგია. დასაწყისსში ჩაის ფხვნილს ცივ წყალში ხსნიდნენ, ხოლო შემდეგ ცხელ წყალში. გარკვეული პერიოდის შემდეგ ჩაის სპეციალისტებისთვის ნათელი გახდა, რომ ფხვნილის გამოყენებას ფოთლის გამოყენება სჯობს, მაგრამ არა ყველა ფოთლის, არამედ „დუყის“, ჩაის წანაზარდის: კვირტისა და რამდენიმე ფოთლისა.

ჩაი ჩინელებისთვის იმდენად მნიშვნელოვანი კულტურა იყო, რომ მისი ძირითადი ტრაქტატიც კი დაიწერა ლუ იუს მიერ, სახელად „ჩა გინი“, რომელშიც, მიღებული გამოცდილების მიხედვით, ჩაწერილია, რომ ჩაის დასაყენებლად უნდა გემოიყენონ მხოლოდ კვირტი და ერთი ფოთოლი, ან კვირტი და ორი ფოთოლი. დანარჩენი ფოთლისგან დამზადებული ჩაი დაბალხარისხიანად მიიჩნეოდა.

ტრაქტატის შემდეგ ჩაის მოხმარებაში ბევრი რამ შეიცვალა, ჩაის სმა ყოველდღიური ცხოვრების კულტურად იქცა. შესაბამისად, გაჩნდა მოთხოვნილება დახვეწილ ჭურჭელზე, რომელსაც თიხისა და ფაიფურისგან ამზადდებენ. ჩინეთის ერთ-ერთ პროვინციაში სახელად „ისინი “ მოიპოვება ყველაზე კარგი, მინერევებიგან თავისუფალი თიხა და ამის გამო ყველაზე კარგი ჩაიდნების დამზადებასაც აქ ჩაეყარა საფუძველი. „ისინის“ ჩაიდნები ყველაზე ძვირი და ხარისხიანია, როგორც აქ დამზადებული ჩაიდნები, ასევე ეს თიხა შეიცავს კაოლინის ნივთიერებას, რომელიც ფაიფურშიც გამოიყენება. იგი იწვება ყველაზე მაღალ ტემპერეტურაზე და ყველაზე გამძლეა. ამ თიხის მეორე, განსაკუთრებული თვისება მისი ფორებია.

ჩინელებს სხვადასხვა სახეობის ჩაიდანები აქვთ და სხვადასხვა ფერის: ყვითელი, თეთრი, წითელი, შავი თიხისგან ამზადებენ. როცა ადამიანი რომელიმე ჩაიდანს დიდი ხნის განმავლობაში ხმარობს, მისი ფორები ამ ნაყენს იწოვს და ჩაის გარეშეც რომ დაასხათ მდუღარე წყალი, იგივე არომატი და გემო ექნება, როგორც ჩაის დაყენების დროს ექნებოდა. ამას ჩინელები თეთრი ჩაის დალევას ეძახიან. ჩვენ რომ გვეკითხებიან, “რას შვრები?”თუ ცუდად ვართ, ვპასუხობთ:”შავად მაქვს საქმე”. ჩინელი კი იტყვის: “თეთრ ჩაის ვსვამ” ან “ჩაიდანი მასმევს ჩაის”. მისი ფორების საშუალებით ჩაიდანი სუნთქავს და ჩაი არ „იხუთება“, ეს კიდევ უფრო გემრიელს ხდის მას.

ჩაის მისართმევად სამი სახის ჭურჭელი არსებობს: ბერძნული ფიალა, რომელსაც ფართო პირი აქვს და გემოს აღსაქმელად გამოიყენება, საშუალოდ გახსნილი ფიალა, რომელიც გემოსა და სუნს საშუალოდ შეგაგრძნობინებს და კასრის ფორმის ჭურჭელი, რომლის მეშვეობით ჩაის სუნი მკაფიოდ იგრძნობა.

საინტერესო ფაქტია ისიც, რომ ადრე ჩაის სხვადასხვა სახელი ერქვა. ერთი იეროგლიფით – „ჩა” (რაც ნიშნავს ახალგაზრდა ფოთოლს) ისინი მას მერე გაერთიანდნენ, რაც ნათელი გახდა, რომ ჩაი კვირტისა და ერთი ფოთლისგან უნდა დამზადებულიყო. ჩინეთის ირგვლივ იყო ქვეყნები, სადაც ჩაი გაჰქონდათ. მაგალითად, რუსეთში ჩაი ჩრდილოეთ ჩინეთიდან გაჰქონდათ. სწორედ ამიტომ ჰქვია მას ჩაი, სამხრეთ ჩინეთში, სადაც კანტონურ დიალექტზე საუბრობენ, ჩაი ჟღერს, როგორც „თი“, რადგან ინგლისში ჩაის იმპორტი ამ მხარიდან ხდებოდა. ინგლისურად მას “თი” ჰქვია. მონღოლები მაგალითად „ცაის“ ეძახიან.

აღსანიშნავია, რომ მას შემდეგ, რაც ჩინელებმა ინგლისელები გააძევეს, ამ უკანასკნელებმა სცადეს, ინდოეთში გაეშენებინათ ჩაი. მოიპარეს ჯიშები ჩინეთიდან, წაიყვანეს სპეციალისტებიც, მაგრამ, რადგან ინდოელებს ჯერ არ ჰქონდათ ჩაის დამზადების ტრადიცია, გეგმა ვერ განხორციელდა.

პრობლემა ის იყო, რომ ჩინეთში მხოლოდ მწვანე ჩაი მზადდებოდა, რომელიც ინდოეთში ტრანსპორტირების დროს ფერმენტაციას განიცდიდა. ჩაის მოკრეფის შემდეგ მისი ფოთოლი იწყებდა კვდომას, დაშლის პროცესს... იმისთვის, რომ მწვანე ჩაი დამზადდეს, მოწყვეტისთანავე უნდა დამუშავდეს. ამას ჩინელები ახერხებენ, აჩერებენ ფერმენტაციის პროცესს, რასაც ფიქსაცია ჰქვია. რადგან ინდოეთში ეს ვერ მოახერხეს, ფერმენტირებულმა ჩაიმ მოგვცა შავი ჩაი.

შავ ჩაის თავისი უპირატესობა აქვს, იგი ძლებს დიდხანს და ტრანსპორტირებადია. მწვანე ჩაის ხარისხი კი მის სიახლეშია.

ჩინელებსაც აქვთ თავიანთი სრულად ფერმენტირებული შავი ჩაი, მას „ჰუერს“ უწოდებენ და მისი ფერმენტირება 15 წელი გრძელდება. კრეფის შემდეგ პრესავენ ორთქლში და 15 წლის შემდეგ იყენებენ. მისი დადებითი თვისება ის არის, რომ იგი ბუნებრივად ფერმენტირდება.

ინგლისში შავ ჩაის ჩვეულებრივი წესით ამზადებენ, მაგრამ ტრადიციის მიხედვით ცოტა შაქარსა და რძეს უმატებენ. რძე ერთი მესამედი უნდა იყოს, მეტი არ შეიძლება. მონღოლებიც რძეს უმატებენ, ტიბეტელები – ქონსა და ფქვილს.

ჩინეთში ბერი ან მწყემსი დიდ ხნით თუ სადმე მიდის, მიაქვს ერთი შეკრული პატარა ტოფსიკა. მასში დევს მისთვის მთავარი, ჰუერი, დაპრესილი პატარა ბურთლებით, „სალა“, ფქვილი, მარილი და რომელიმე ხილის ჩირი და ერთი–ორი თვე ამით ცხოვრობს.

ჩაის არომატიზება ინგლისელების მოფიქრებულია. ვაჭრებს ჩაი ინდოეთიდან ინგლისში გემებით მიჰქონდათ, გემებში კი ნესტი იყო და ჩაი ფუჭდებოდა. რა ექნა ვაჭარს? ხომ არ გადაყრიდა? გაფუჭებული ჩაის გემო რომ დაეფარათ, დაიწყეს ჩაის არომატიზება – პერგამოტით – ასე იტალიის ერთ–ერთ ქალაქ პერგამოში მსხლის ჯიშს ჰქვია. მერე თანდათან სხვადასხვა არომატების ხმარებაც დაიწყეს.
გრძნობთ? ქართული ჩაის სურნელი ბრუნდება
ინგლისელებმა დაიწყეს სხვადასხვა სახის ჩაის ერთმანეთში არევაც, რასაც „კუპაჟს“ უწოდებენ. ჩინეთში ამას არ აკეთებენ. რადგან ყველა ჩაის დამოუკიდებელი „ხასიათი“ და გემო აქვს და მათი არევა არ შეიძლება. ასევე არ აკეთებდნენ არომატიზაციას, მხოლოდ ბუნებრივად – მწვანე ჩაის ჟასმინითა და შავი ჩაის ვარდით.

ჩაი კარგად მოქმედებს ალკოჰოლის წინააღმდეგ. ინგლისში, შოტლანდიაში ალკოჰოლის პრობლემა (მე–19 სს) ეროვნული ტრაგედია იყო, განსაკუთრებით, ინგლისის ფლოტში. ინგლისელებმა გამოიყენეს ჩაის ეს თვისება და სახელმწიფო სამსახურში მყოფთ დაავალდებულეს ჩაის სმა.

იმ დროისთვის ფლოტისა და არმიის ჯარისკაცებს ალკოჰოლის ლიმიტირებული რაოდენობა ეძლეოდათ. მაგრამ ინგლისელებმა პირველებმა აკრძალეს ეს ტრადიცია და ჩაის შეტანით შეცვალეს. ასე გადაარჩინა ინგლისი ჩაიმ.

ინგლისის დედოფალი ჩაის მოყვარულია და ჩინურ ჩაის „ტიან ჰუნს“ სვამს, იგი ჩინური წითელი ჩაია, მაგრამ ინგლისში შავ ჩაის უწოდებენ.

როცა ჩაის კულტურაზე ვსაუბრობთ, არ უნდა დავივიწყოთ რუსეთი. მათაც სცადეს თავის კოლონიებში ჩაის გაშენება. პირველად ყირიმის ტერიტორიაზე, თუმცა არაფერი გამოუვიდათ. შემდეგ აჭარაში და გაიხარა. შემდეგ ქართველმა თავადებმაც მიჰყვეს ჩაის მოშენებას.

ამ პერიოდში გამოჩნდა პოპოვი, ჩაის კაპიტალისტი, რომელმაც ჩაის გაშენება კავკასიაში, აჭარაში, გადაწყვიტა. ამ დროს აქ იმპერატორ ნიკოლოზ მეორის საუფლისწულო მამულები იყო და საიმპერატორო კარიც დაინტერესებული იყო ამ იდეით.

პოპოვი ჩამოვიდა აჭარაში, შეისწავლა კლიმატური პირობები და მიხვდა, რომ ამ ტერიტორიის ათვისება საჭირო იყო, მაგრამ სარისკოც, რადგან ხალხს ციებ-ცხელება და მალარია ემართებოდა და მალე იხოცებოდა.

პოპოვი ჩინეთში ახალგაზრდა ჩინელი ჩაის სპეციალისტის ჯან ჯოუს ჩამოსაყვანად წავიდა, წამოიღო ასევე ჩაის თესლი და დაიწყო ჩაის პლანტაციების გაშენება. რადგან აჭარაში მალარიის პრობლემა ისევ იყო, ჩინეთიდან ჩამოიტანეს სხვადასხვა მცენარეებიც: ევკალიპტი, ციტრუსები, ტუნგო და რამი.

საქართველოს ჩაის თავისი დამახასიათებელი გემო და სუნი აქვს და გამოირჩევა სხვა ქვეყნების ჩაისგან. პოპოვი წერს საიმპერატორო კარს: „თუ მხედველობაში არ მივიღებთ რაოდენობას, შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ჩინურ საშუალო ჩაიზე უკეთესია ქართული ჩაი“.

იმპერატორ ნიკოლოზი II–ის დროსაც მოთხოვნა იყო რაოდენობაზე და არა ხარისხზე: საუკეთესო ხარისხი არ უნდოდათ. ხარისხიანს ცოტას აკეთებდნენ – მხოლოდ თავისთვის, ისე, რაოდენობაზე მუშაობნდენ და ამიტომ მაღალ ხარისხს ვერ მიაღწიეს.

1900 წელს პარიზში ტექნიკური მიღწევების მსოფლიო გამოფენა მოეწყო. ჩინეთი არ მონაწილეობდა და საქართველოს მწვანე ჩაიმ ოქროს მედალი აიღო, რომელზეც ეწერა: „მსოფლიოში საუკეთესო მწვანე ჩაი კავკასიიდან“.

ოთარ ბაგრატიონი: „ქართული ჩაი“


ჩვენთან, ძირითადად, შემოდის ცეილონის ჩაი, აზერბაიჯანის ჩაი, რომელსაც აფასოებს აზერბაჯანი. ერთჯერადი პაკეტირებული ჩაი არ ვარგა. საღებავი და ქიმიაა. ჩინური პაკეტირებული ჩაი რომ გახსნათ, ნახავთ, რომ დაკეპილია, სუფთაა, დანარჩენი პაკეტირებული ჩაი რომ ნახოთ, არის მტვერი. რომელიც ჩაის დამზადების შემდეგ რჩება.
საბჭოთა კავშირში ჩაი სტრატეგიული პროდუქტი იყო. მისი გაშენებისთვის ხელისუფლებამ ლამის მონური შრომა აიძულა მოსახლეობას. ჩაისთვის საქართველოში ხელსაყრელი კლიმატური პირობებია, ადაპტაციაც კარგად გაიარა სხვადასხვა, ჩინური, ინდური, იაპონური ჯიშების ჩაიმ.

მუშავდებოდა უზარმაზარ ფაბრიკებში და წარმოებაში ძირითადი აქცენტი რაოდენობაზე კეთდებოდა, არადა, მთავარი მნიშვნელობა ჩაის კეთებისას ხარისხს აქვს. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, როგორც ყველა სხვა, ჩაის წარმოებაც განადგურდა და პლანტაციებიც საშინელ მდგმარეობაში აღმოჩნდა. მართალია, გამოიყო გარკვეული ფინანსური დოტაციები ჩაის პლანტაციების გადასარჩენად, მაგრამ ეს თანხა არამიზნობრივად დაიხარჯა. საბჭოთა კავშირის ჩაკეტილმა პოლიტიკამ ხელი შეუშალა ჩაის გადამუშავების ტექნოლოგიის განვითარებასაც. იგი ვერ აკმაყოფილებდა საერთაშორისო სტანდარტებს.

დღეს ჩაის აქვს პოტენცია, იყოს ეროვნული წარმოების პროდუქტი და მილიარდობით ლარი მოუტანოს ქვეყანას, მაგრამ ამას ბევრი გარემოება უშლის ხელს.

ხარისხიანი ჩაი მცირე ფაბრიკებში მზადდება, მნიშვნელოვანია, ზედმიწევნით შესრულდეს მისი დამზადების ყველა პროცედურა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ჩაი, დაბალხარისხიანი გამოვა.

საბჭოთა „მეჩაიეებისთვის“ უცხო იყო ხარისხზე მუშაობა და დანადგარებიც, რომლებიც ფაბრიკებში გამოიყენებოდა, საკმაოდ მოძველებული იყო. სწორედ, ამან შეუქმნა ქართულ ჩაის უარყოფითი იმიჯი. დღეს ქართულ მინი ფაბრიკებში დამზადებული ჩაი საკამოდ ხარისხიანია და შეუძლია, კონკურენცია გაუწიოს სხვადასხვა ბრენდს. მეორე პრობლემა, რომელიც ქართული ჩაის განვითარებას ხელს უშლის, არის ჩაის ექსპორტი. საქართვლოში ყოველწლიურად 100–120 მილიონი ლარის ღირებულების ჩაი შემოდის. წარმოიდგინეთ, მას, ვისაც ჩაი შემოაქვს, რა ბერკეტები უპყრია ხელთ და როგორ აძლევს ხელს ადგილობრივი მრეწველობის განვითარება.
ქართული ჩაის მეწარმეებისთვის პრობლემად იქცა მსოფლიო ბანკთან 90-იან წლებში დადებული ხელშეკრულებაც, რომლის მიხედვით, ჩვენ 50 წლის განმავლობაში არ გვაქვს შემოტანილი ჩაის აქციზის დაწესების უფლება.

მაინც ვპოულობთ რაღაც გზებს და ვცდილობთ ყოველ წელიწადს ქართული ჩაის გარკვეული რაოდენობის დამუშავებას. ვყიდით საკმაოდ ძვირად, რადგან საკმაოდ მაღალხარისხიანია. მას “ქართული ჩაი” ჰქვია.

მეორე გზაც მოვძებნეთ: ჩაის გერმანული ბრენდი „ალაჰაუსი“, კომპანია, რომელიც დედამიწის სხვადასხვა ადგილას ყიდულობს ჩაის, აფასოებს და შემდეგ აწვდის სხვადასხვა დაწესებულებას. ამ ჩაისთან ერთად ვყიდით ქართულ ჩაის, რომელიც საკმაოდ კარგ კონკურენციას უწევს დანარჩენს თავისი განსაუთრებული თვისებებითა და გემოთი.

 
ასევე:

ვიდეომაუწყებელი
მწვავე საუბარი







სიახლეები
ანალიზი
პოლიტიკა
ეკონომიკა
ბლოგები
კულტურა
მართლმსაჯულება
მედია
სპორტი
ჟურნალისტური გამოძიება






დაგვიკავშირდით
ყველა უფლება დაცულია © Copyright 2010. 7 დღე